ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਬਚੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਮਿਸ਼ਕ ਵਿੱਚ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅੱਗੇ ਦਾ ਕੰਮ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਸੀ; ਜਾਂਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਰਸਾਇਣਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਸੰਸਥਾ OPCW ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ Sabrina Dallafior ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ Asaad al-Shaibani ਨੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਜੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੇ ਨਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਖੀ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਰਸਾਇਣਕ ਹਥਿਆਰ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੁਹਰਾਈ।
ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੋਵੇਗਾ?
North Press ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਲ-ਸ਼ੈਬਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਲਈ ਰੂਪਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਸੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਦੰਡ ਹੋਣਗੇ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਕੰਮ ਮੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਮਿਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਥਾਨਾਂ, ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਗਵਾਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ; ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
42 ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਗਸਤ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ 22 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ SNHR ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ 42 ਹਵਾਈ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ, ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਨਾ ਭਰੇ ਹੋਏ ਜੰਗੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਮਝਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਉਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮੱਗਰੀ ਮਿਲਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਥਿਆਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਗਲੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਤਸਦੀਕ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਖਣਾ ਪਵੇਗਾ।